امام علی علیه السلام : آن كه تقوا پيشه كند، سختى ها از او دورى گزيند. (نهج البلاغه)
حدیث
معرفی و تاریخچه

با پايان دفاع مقدس و آغاز دوران سازندگي، ضرورت توسعه فرهنگي پايتخت، شهرداري تهران را برآن داشت تا همراه با خدمات اجتماعي، عمراني و ...، ارائه خدمات فرهنگي را در زمره برنامه‌هاي خود قرار دهد. از همان زمان، بازسازی و يا تغيير کاربري اماکن در اختيار شهرداري آغاز شد تا آنكه از اوايل سال‌های دهه70، تأسيس مراکز فرهنگي هنري با عناوين فرهنگسرا، خانه فرهنگ، کتابخانه، موزه و ... در مناطق 22گانه شهرداري آغاز شد و معاونت امور اجتماعي و فرهنگي شهرداري، اداره آن‌ها را بر عهده‌گرفت.

 مدتی بعد و در سال 1375 سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران به‌منظور توسعه فرهنگ و هنر در جامعه ایرانی و نیز ارتقای فرهنگ شهرنشینی و با نظر مساعد رهبر معظم انقلاب اسلامي، در تهران بزرگ ایجاد شد. توسعه فرهنگی، تعمیق معرفت دینی، تقویت زیبائی‌طلبی و حقیقت‌جویی شهروندان، شادزیستی توام با روحیه سازنده و کسب مهارت‌های زندگی اجتماعی، نیازهایي اساسی بود که این سازمان در پاسخ به آنها موجودیت یافت.

نگرش سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران معطوف به دورنمای اصلی توسعه فرهنگی است. تلاش برای تقویت  فرهنگ ملی و اسلامی کلانشهر تهران با توجه به خصلت‌های ویژه شهری‌اش و طراحی و تبیین مبانی لازم برای آن، عمده‌ترین چالش فراروی سازمان است. سازماني كه پاسخگویی به مخاطبان را ضامن بقا و توسعه خود می‌داند و در تعامل با مخاطبان، به برقراری ارتباطات دوسویه و همچنين ارایه خدمات به صورت متنوع و متناسب با نیاز گروه‌های مخاطب، توجه خاصی دارد.

سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران در سال‌هاي آغاز عملكرد خود، از طریق توسعه روابط رسمی و غیررسمی با مجموعه مدیریت شهری تهران و ارتباط فعال با سایر سازمان‌های فرهنگی و نیز مسوولان فرهنگی کشور، به تعادل و ثبات لازم رسيد. پاسداشت شعایر دینی، قابلیت بی‌حد و مرز توسعه فرهنگی انسان‎‌ها و ارج نهادن به مقام شامخ اندیشمندان و هنرمندان، به عنوان سه ارزش پایه‌ای، در زمره اهداف اصلي سازمان بوده است و بهره‌گیری از الگوهای علمی در مدیریت، شایسته‌سالاری، آینده‌نگری و تشخیص اولویت پاسخگویی به نیازهای جامعه، ارزش‌های مرجع سازمان در تمامی فعالیت‌ها و برنامه‌‌‌ها، مورد توجه برنامه‌ريزان و مديران فرهنگي قرار گرفت.

اين رويكردها و اهداف برگرفته از آموزه‌هاي ديني و بيانات مقام معظم رهبري، تبديل به اساسنامه‌اي براي ماموريت‌هاي سازمان فرهنگي هنري شد.

اساسنامه ابتدايي در 26 ماده و یک تبصره، در 22شهریور 1375 به تصویب اعضا رسید، اما پس از گذر از یک دهه فعالیت، بازنگری در این اساسنامه طی 13 ماه تحقیق و بررسی توسط کارشناسان انجام شد و با ارائه پیش‌نویس به اعضای هیات امنا و ایجاد اصلاحاتی در آن، در 28 دی 1386 به تصویب نهایی رسید.

نگاه شرکتی و موسسه‌ای به سازمان در اساسنامه قدیم، مبناي تدوین و تصویب اساسنامه جدید با رویکرد فرهنگی و تغییر در موضوعات محتوایی مانند: اهداف، سیاست‌های راهبردی و وظایف و اختیارات شده است.

توجه به سیاست‌های کلان فرهنگی نظام و منویات رهبر معظم انقلاب اسلامي، توجه به مسائل ارزشی و تاکید بر مبانی دینی و اصول انقلابی، تاکید بر ماموریت‌های سازمان در حوزه شهری، تاکید بر رویکرد محله‌ای، تعامل و همکاری بیشتر با نهادها، سازمان‌های فرهنگی و تشکل‌های مردمی و مساجد و ایجاد هیات مدیره به عنوان بازوی هیات امنا، از جمله نکات برجسته و بارزی است که در اساسنامه جدید مورد توجه و تاکید قرار گرفت.

ایجاد شرایط جدید و مناسب، حذف نقاط ضعف گذشته و شکل‌گیری تحول، بهره‌گیری از تجربه عملی و الگوسازی از مواردی است که بنا به نظر اعضای هیئت امنا، در اساسنامه جدید گنجانده شده است.

ساختار

سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران سازماني است با تابعيت ايراني، عمومي و غيردولتي، مستقل و واجد شخصيت حقوقي که تحت ارکان هيأت امنا و هيأت مديره فعاليت مي‌کند. اين سازمان به‌دستور رهبر معظم انقلاب اسلامي براي تعالي فرهنگ عمومي شهروندان تهراني تشكيل و در تاريخ 11/9/1375 (تاريخ آگهي تاسيس سازمان در روزنامه رسمي) به‌عنوان يکي از سازمان‌هاي وابسته به شهرداري تهران رسميت يافت.

رييس سازمان توسط هيأت امنا انتخاب و حکم او توسط شهردار تهران صادر مي‌شود. یکی از راه‌های اصلی تأمین بودجه سالانه سازمان، بنا به‌تصويب مجلس شوراي اسلامي، 4% درصد درآمد وصولی شهرداري تهران است.  هيأت امنا، عالي‌ترين مرجع سياستگذاري و تعيين خط‌مشي سازمان است که تمامي مساعي و تلاش خود را در پيشبرد اهداف و اولويت‌هاي موضوعي سازمان  مبذول خواهد داشت. هیئت مدیره نیز تصمیمات اجرائی را اتخاذ مي‌كند.

ترکیب هیات امنای سازمان

·        شهردار تهران

·        وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی

·        رئیس سازمان تبلیغات اسلامی

·        رئیس سازمان صدا و سیما

·        مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

·        مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها

·        رئیس حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی

·        وزیر آموزش و پرورش

·        رئیس سازمان بسیج مستضعفین کشور

·        رئیس شورای فرهنگی اجتماعی در شورای عالی انقلاب فرهنگی

·        رئیس شورای اسلامی شهر تهران

شرح وظایف

1.  تعظيم شعاير و برگزاري مراسم و مناسبت‌هاي مذهبي، ملي و انقلابي به منظور افزايش وحدت، همبستگي، انسجام و نوسازي معنوي جامعه.

2.  انجام فعاليت‌هاي آموزشي براي دست‌يافتن به اهداف، اجراي سياست‌ها و ماموريت‌هاي سازمان و راه‌اندازي مراکز آموزشي و فرهنگي، بنا به ضرورت در عرصه‌هاي آموزش شهروندي، سبک زندگي و مهارت‌ها.

3.  تعامل و همکاري هدفمند با هنرمندان و فرهيختگان متعهد و بهره‌گيري از توان و تخصص آنان در پيشبرد ماموريت‌ها و وظايف.

4.  اطلاع‌رساني و افزايش آگاهي‌هاي شهروندان به‌ويژه در خصوص مسايل ديني و نيز حقوق و تکاليف شهروندي و کمک به خانواده‌ها در حل مسايل پيراموني زندگي آن‌ها.

5.  ايجاد زمينه لازم براي توسعه مشارکت شهروندان در فعاليت‌هاي مختلف فرهنگي و هنري و تلاش در جهت افزايش سهم مصرف خدمات و کالاهاي فرهنگي در سبد خانوار.

6.  ايجاد زمينه و فضاي مناسب براي حضور شهروندان و خانواده‌ها به‌ويژه جوانان در مراکز و برنامه‌هاي فرهنگي و فراهم‌سازي محيط مساعد براي رشد و تعالي فرهنگي آنان.

7. انجام فعاليت‌هاي تبليغي براي فضاسازي معنوي، ديني و انقلابي شهر و نيز پوشش مأموريت‌هاي مديريت شهري در ابعاد مختلف.

8. انجام مطالعات و پژوهش‌هاي لازم فرهنگي و هنري در ارتباط با نيازهاي روزآمد شهر تهران و حمايت از اين‌گونه فعاليت‌ها.

9. اجراي طرح‌هاي غني‌سازي اوقات فراغت و کمک به افزايش روحيه نشاط و شادابي شهروندان با استفاده از روش‌ها و ابزارهاي فرهنگي و هنري.

10. توليد محصولات و آثار فاخر و ارزشمند فرهنگي و هنري با بهره‌گيري از مجموعه عوامل کارآمد به‌ويژه فن‌آوري‌هاي نوين.

11. اجراي طرح‌هاي توسعه و ترويج فرهنگ و معارف اسلامي و قرآني با محوريت محافل، مجالس و هيئات مذهبي در محلات شهر تهران.

12. برگزاري يادواره‌ها، مراسم نکوداشت و پاسداشت مقام شامخ شهدا و ايثارگران و تجليل از خانواده‌هاي معظم شاهد و توليد آثار فرهنگي و هنري براي توسعه و رشد فرهنگ ايثار و جهاد و شهادت.

13. حمايت از فعاليت‌هاي فرهنگي و هنري در سطح مساجد و اماکن مذهبي و توليد آثار فرهنگي و هنري مروج فرهنگ مسجد محوري در محله‌هاي شهر.

14. اجراي برنامه‌هاي جامع تهران‌گردي، شناخت ميراث فرهنگي و معنوي تهران و احيای هويت تاريخي شهر با همکاري دستگاه‌هاي ذيربط.

15.  توسعه کتابخانه‌ها، قرائت‌خانه‌ها و اجراي برنامه‌هاي فرهنگي و هنري مروج فرهنگ مطالعه و کتاب‌خواني.

عناوین مراکز سازمان

سازمان فرهنگي هنري با در اختيار داشتن تعداد قابل توجهي مرکز فرهنگي شامل فرهنگسرا، خانه فرهنگ، نگارخانه و کتابخانه در سطح شهر تهران، جايگاه ممتازي را در ميزان اثرگذاري بر فرهنگ شهروندان تهراني به‌دست آورده  است. مأموريت‌هاي سازمان در مناطق 22 گانه و ستاد، در قالب اين مراکز دنبال مي‌شود.

سياستگذاري و برنامه‌ريزي كلان فرهنگي شهر، در ستاد سازمان انجام و به مناطق اعلام می‌شود و مناطق 22 گانه براساس نيازهاي موجود در سطح منطقه، برنامه‌ها را با بودجه مشخص و تدوين شده اجرا مي‌کنند. برنامه‌هاي موردنظر مناطق نيز از سوي مديريت هر منطقه به ستاد سازمان اعلام شده و پس از تصويب بودجه، براي اجرا به ‌مناطق ابلاغ مي‌شود. مسئوليت اجرايي در هر منطقه به مدیریت فرهنگی هنری منطقه واگذار شده که در بزرگ‌ترين فرهنگسراي آن منطقه مستقر است. 

مراکز تابعه هر منطقه متشکل است از:

1. فرهنگسرا: مکانی که در آن، فعالیت‌هاي فرهنگي انجام مي‌شود. در فرهنگسراها معمولاً شرایطی برای آموزش، تولید محصولات گوناگون فرهنگی و اجتماعی و هم‌چنین فعالیت‌ در زمینه هنرهای مختلف  فراهم شده است. برخی از فرهنگسراها، کتابخانه و انتشارات ویژه خود را دارند. در شهر تهران تلاش شده برای هر منطقه شهرداری یک فرهنگسرای بزرگ ایجاد شود. فرهنگسراها بجز پوشش منطقه خود، بعضا به فعالیت‌های فرامنطقه‌ای نیز می‌پردازند. فرهنگسرای تخصصی نيز  به فرهنگسراهايي گفته می‌شود که اقدام به فعالیت در یک حوزه تخصصی در سطح شهر تهران می‌کنند.

2. خانه فرهنگ: در اينجا، از نظر نوع فعاليت‌ها، همان فعاليت‌هاي فرهنگسرا را در اندازه‌اي کوچک‌تر و تعداد و بودجه‌اي به مراتب کمتر اجرا می‌كنند. از آن‌جا که خانه‌هاي فرهنگ در سطح محلات قرار دارند امکان دسترسي شهروندان به آن‌ها سهل‌تر و بيش‌تر است. عمده فعاليت‌هاي فرهنگي خانه‌هاي فرهنگ، به گسترش و ارتقای سطح فرهنگ عمومي منجر مي‌شود.

3.  نگارخانه: فضاهاي نگارخانه‌اي به منظور نمايش آثار و توليدات هنري و فرهنگي، به دو صورت مستقل و يا در ساختمان‌هاي فرهنگسراها و ساير مراکز فرهنگي، شكل گرفته است.

4.  کتابخانه: كتابخانه‌هاي سازمان با هدف ارايه کتاب به علاقه‌مندان در سطح شهر تهران و ارايه فضاي مناسبي براي مطالعه تأسيس شد. کتابخانه‌ها نيز يا مستقل بوده و يا در ساختمان‌هاي فرهنگسراها و ساير مراکز فرهنگي استقرار دارند و زير نظر آنها فعاليت مي‌کنند. راه‌اندازي کتابخانه‌های تخصصی نابینایان و کودکان از طرح‌های جدید این مجموعه است.

5. خانه‌های فرهنگ مشارکتی:  فعاليت‌هاي عمومي اين خانه‌هاي فرهنگ شامل برگزاري دوره‌هاي متنوع آموزشي، برپايي كارگاه‌ها و اجراي مراسم است. خانه‌هاي فرهنگ مشاركتي، به ميزان محدود، سرمايه اوليه و امكاناتي را براي اجراي پروژه‌هاي منطبق با وظايف قانوني و برنامه‌هاي سالانه، از فرهنگسراها دريافت مي‌كنند. توسعه متعادل خانه‌هاي فرهنگ مشاركتي و واگذاري امور فرهنگي به بخش‌هاي مردمي، موجب تمركززدايي و كاهش هزينه‌هاي فعاليت‌هاي زيربنايي فرهنگ و آموزش‌هاي عمومي خواهد شد.

6. پردیس‌های سینمایی:  ترکیبی از مراکز فرهنگی ـ تجاری که با عنوان پردیس‌های سینمایی ساخته ‌شده است. در پردیس‌های سینمایی علاوه بر سالن سینما، گالری، محل عرضه محصولات فرهنگی و رستوران،  فضاهای تجاری و در بخشی هم فضای ورزشی کودکان پیش‌بینی شده است.

7. اماکن تفریحی و ورزشی: این مجموعه‌ها معمولا نزدیک مکان‌های اجتماعی فرهنگی تأسیس شده و برای رفاه حال شهروندان و خانواده‌هاي‌شان مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این امکانات می‌توان به شهربازی‌ها، سالن‌های ورزشی، سینماهای چهار و پنج و شش بعدی و ... اشاره كرد.

8. موسسات وابسته: فعاليت موسسات، زیر نظر سازمان بوده و به ارائه خدمات تخصصی در حوزه‌های گوناگون می‌پردازند.

چارت سازمان